Yeni bir lastik alırken çoğumuzun ilk baktığı yer, lastiğin üzerindeki renkli AB etiketleridir. Yakıt tasarrufu, ses seviyesi ve ıslak zemin tutuşu gibi temel bilgileri bu etiketten öğreniriz. Lastik üreticilerinin lastiğin yanağına (“yanak” dediğimiz o siyah, yazılı kısım) kazıdığı, değerli ve detaylı bilgiler içeren üç kelimeyi detaylı inceleyelim. Treadwear, Traction ve Temperature.
Bu üçlü, lastik dünyasında “UTQG” (Uniform Tire Quality Grading) standartları olarak bilinir. Yani lastiğin karnesidir. Eğer performanslı bir sürüş istiyorsanız, lastiğinizin uzun ömürlü olmasını bekliyorsanız ya da sıcak bölgelerde uzun yol yapıyorsanız, lastiğinizi bu ifadelere göre de değerlendirebileceğiniz yeni bilgilere sahip olmuş olacaksınız.
1. Treadwear: Lastiğim Ne Kadar Dayanıklı?
Lastik alırken en sık sorulan soru şüphesiz şudur: “Bu lastik kaç bin kilometre gider?” İşte Treadwear değeri, bu soruya matematiksel bir yanıt vermeye çalışır. Türkçeye “Aşınma Endeksi” olarak çevrilebilir.
Lastik yanağında “Treadwear 200”, “Treadwear 400” veya “Treadwear 600” gibi ibareler görürsünüz. Bu sayı ne kadar yüksekse, lastiğin aşınmaya karşı direnci o kadar fazladır. Yani teorik olarak sayı yükseldikçe lastik daha uzun ömürlü olur.
Sistem Nasıl Çalışıyor?
Bu rakamlar rastgele verilmez. Referans olarak kabul edilen standart bir lastik vardır ve bu lastiğin aşınma değeri “100” olarak belirlenmiştir. Üreticiler kendi lastiklerini test ederken bu referans lastikle kıyaslar.
- Eğer bir lastiğin üzerinde Treadwear 100 yazıyorsa, referans lastikle aynı ömre sahip demektir.
- Treadwear 200 yazıyorsa, referans lastikten 2 kat daha uzun ömürlüdür.
- Treadwear 400 yazıyorsa, referans lastikten 4 kat daha dayanıklıdır.
Günümüzde standart binek araç lastiklerinde bu değer genellikle 280 ile 600 arasında değişir.
“En Yüksek Rakam En İyisidir” Yanılgısı
Burada çok kritik bir denge vardır. Bir lastiğin aşınma puanı çok yüksekse (örneğin 600-700 gibi), bu lastiğin hamurunun oldukça sert olduğu anlamına gelir. Sert hamur geç aşınır, bu harikadır; ancak sert hamurun yola tutunması (özellikle virajlarda ve ani frenlerde) yumuşak bir hamura göre daha düşük olabilir.
Tam tersi senaryoda, yüksek performanslı spor araç lastiklerinde Treadwear değeri 140, 200 veya 240 gibi düşük rakamlarda gezer. Çünkü bu lastiklerin hamuru yumuşaktır, asfalta oldukça güçlü tutunur ama daha hızlı yıpranmalar oluşmaya başlar.
Yani, eğer bir taksi şoförüyseniz veya sürekli uzun yol yapıyorsanız Treadwear değeri yüksek (400 ve üzeri) lastikler cebinizi korur. Ancak hafta sonları hızlı sürüşler yaptığınız bir spor arabanız varsa, Treadwear değerinin düşük olması güvenliğiniz ve performansınız için daha iyidir. “Bu lastik çabuk yıpranmaya başladı veya kalitesizmiş” demeden önce bu değeri kontrol etmek gerekir.
2. Traction: Islak Zeminde Yol Tutuş Performansı
İkinci önemli terimimiz Traction, yani “Çekiş” veya daha doğru bir tabirle “Yol Tutuş”. Ancak burada büyük bir yanlış anlaşılmayı düzeltmek gerekiyor. Buradaki Traction değeri, lastiğin virajlardaki kabiliyetini veya kuru zemindeki kalkış performansını ölçmez. Bu değer, lastiğin ıslak zeminde (ıslak beton ve asfaltta) düz bir çizgide giderken fren yapıp durabilme yeteneğini temsil eder.
Bu testler sırasında lastik, ıslak bir zeminde kilitlenmiş fren pozisyonunda sürüklenir ve ne kadar iyi tutunduğu ölçülür.
Harflerle Notlandırma Sistemi
Traction değeri rakamla değil, harflerle ifade edilir. En iyiden en kötüye doğru sıralama şöyledir:
- AA: En üst düzey performans (Harika ıslak zemin frenlemesi).
- A: İyi performans (Çoğu kaliteli binek lastiği bu sınıftadır).
- B: Orta düzey performans.
- C: Kabul edilebilir alt sınır.
Günümüzde piyasada bilinen, güvenilir markaların (Premium markalar) lastiklerinin çoğu “A” sınıfındadır. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte artık “AA” ibaresini de sıkça görmeye başladık.
3. Temperature: Lastiğim Isınmaya Ne Kadar Dayanıklı?
Lastiklerin zarar kaynağı sadece çiviler, cam kırıkları veya çukurlar değildir; lastiği yıpratan bir diğer husus da ısınmadır. Lastik hareket halindeyken sürekli esner ve sürtünür, bu da lastiğin ısınmasına neden olur. Eğer lastik bu ısıyı tahliye edemezse (yani kendini soğutamazsa) yapısı bozulur, lastik patlamaları veya yavaş yavaş lastik sırtında yarılmalar oluşmaya başlayabilir.
İşte Temperature (Sıcaklık) değeri, bir lastiğin yüksek hızlarda oluşan ısıya ne kadar dirençli olduğunu ve bu ısıyı ne kadar iyi dağıtabildiğini gösterir.
Harf Sistemi ve Anlamları
Tıpkı Traction gibi bu ifade de harflerle notlandırılır:
- A: En iyi ısı tahliyesi. 115 km/s üzerindeki hızlarda bile ısıyı yönetebilir.
- B: Orta düzey ısı tahliyesi. 100 km/s ile 115 km/s arasındaki hızlarda güvenlidir.
- C: Yasal alt sınır. 85 km/s ile 100 km/s arasındaki hızlara dayanıklıdır.
Önemli bir not: Piyasada satılan tüm binek araç lastikleri için Temperature değeri; yasal olarak en az “C” derecesine sahip olmak zorundadır. “C”nin altında bir lastiğin trafiğe çıkması güvenli kabul edilmez.
